Suela GUSHA

Skena e mbajti në prehër sa ishte gjallë dhe po ashtu i dha puthjen e fundit teksa ai ndërroi jetë në prehrin e saj. Vetëm para dy ditësh u shua një aktor i madh i skenës së teatrit, estradës, humorit, Artisti i Merituar, Aleko Prodani. Aktori 68- vjeçar pësoi një atak kardiak gjatë provave gjenerale për komedinë "Tre burra për një grua", në skenën e teatrit "Andon Z. Çajupi" të Korçës, me autor Dario Fo dhe regji të Andonis Filipi. Të afërmit, kolegët e tij, jo vetëm nga Korça, por nga mbarë Shqipëria, figurat më të njohura të artit dhe kulturës së vendit si dhe njerëz të thjeshtë që e kanë duartrokitur për vite me radhë i kanë bërë homazhe atij për herë të fundit.
Aktiviteti
Aleko Prodani njihet si aktor i dy planeve: teatrit dhe estradës. Ai ka luajtur qindra role në skenë ku ka spikatur humori fin dhe i hollë, pa përjashtuar edhe rolet në kinematografi si "Dy herë mat", "Zëvendësi i grave", etj. Gjithashtu, Aleko njihet për intepretimin e tij në disa prej komedive si "Arapi me trëndafil", "O deputet, o gënjeshtar", "Hipokritët", "Hajdutët ikin në D.P.", "O bëhem deputet, o …" dhe shumë të tjera, midis tyre edhe komedia më e fundit "Tre burra për një grua", gjatë provave të së cilës dhe humbi jetën. Interpretimet e tij kanë qenë të gjitha në rolet kryesore. Gati në të gjitha rolet e tij është vlerësuar me çmimin si aktori më i mirë në festivalin e aktrimit në Fier, në Tiranë, Butrint, Elbasan, etje. Aleko Prodani njihet si aktori i madh dhe i humorit të vënë në skenë dhe prej vetë atij, ndërkohë që ai dallohej për njohuritë e tij mjaft të mira muzikore si dhe aftësitë si kërcimtar, parodist dhe improvizues. Në sfondin njerëzor ai njihej si një njeri modest, baba i mirë, bashkëshort shembullor dhe një gjysh i dhembshur.
Homazhet
Në skenë jetoi, në skenë u shua, dhe po atje janë zhvilluar edhe homazhet e ceremonisë mortore të Aleko Prodanit. Kolegët e tij të vjetër dhe të rinj, jo vetëm nga Korça, por edhe nga mbarë Shqipëria, figurat më të njohura të artit dhe kulturës së vendit, njerëz të thjeshtë, të cilët e kanë duartrokitur për vite me radhë, si dhe personalitetet më të larta të pushtetit vendor, e kanë nderuar atë për herë të fundit. Ndërkohë kortezhi me trupin e tij është larguar për në banesën e fundit në orën 17 të mbasdites së djeshme. Aleko Prodani, aktori i madh i humorit, u nda nga jeta, por la pas një figurë të paharruar që do të kujtohet në shumë breza. Me lot në sy dhe me pikëllim e kanë përjetuar ndarjen e tij nga jeta edhe kolegët e të ndjerit, Artistit të Merituar, Aleko Prodani. Vetë aktorja e njohur e humorit korçar, Klaudeta Riza shprehet për gazetën se Aleko ishte një njeri i madh. "Ai nuk ka qenë aspak i konsumuar si aktor dhe gjithnjë një burim i pashtershëm i humorit, batutave dhe energjisë së tij, gjithnjë i dashur me të gjithë dhe i qeshur". "Kishte marrëdhënie të shkëlqyera me të gjithë ne dhe na bënte të ndiheshim komodë përkrah tij", është shprehur dhe aktorja Mimoza Kurila.

Jeta

Aleko Prodani lindi më 18 maj 1938. Pasi mbaroi shkollën pedagogjike punoi për një kohë si mësues në Gopesh, Moglicë. Më vonë punon si arsimtar, duke u aktivizuar njëkohësisht në shtëpinë e kulturës në Maliq me grupet amatore. Disa vite më vonë punoi në Parkun e Mallrave në Korçë. Edhe pse "me probleme në biografi", në atë kohë talenti i dha mundësinë që të kalonte me trupën e Estradës së Korçës. Për një periudhë kohe u aktivizua në Estradën e Ushtarit, në vitet 1964-65, dhe më pas kaloi me Estradën Profesioniste të Korçës. Ai u martua me aktoren Vjollca Prodani, me të cilën u njoh që në shkollë, duke e pasur nxënësen e tij.

Vdekja

Rreth orës 19 e 30 të ditës së martë u nda papritur nga jeta aktori i madh i skenës së teatrit, estradës, humorit, Artisti i Merituar, Aleko Prodani. Gjithçka ndodhi kur ai ishte duke luajtur në provat gjenerale për komedinë "Tre burra për një grua" në skenën e teatrit "Andon Z. Çajupi" të Korçës, me autor Dario Fo dhe regji të Andonis Filipi. Në interpretim e sipër ai ulet dhe më pas bie, ndërkohë që spektatorët që ndodheshin në sallë duke ndjekur provat kanë menduar se kjo ishte pjesë e rolit, por e kuptojnë kolegët shqetësimin shëndetësor, i janë afruar për t'i dhënë ndihmën e parë. Menjëherë aktori u çua në spitalin e qytetit, edhe pse vdekja e tij e shkaktuar nga një atak kardiak ishte e menjëhershme.

Pas 558 vjetësh sqarohet vendndodhja e një prej përplasjeve më të mëdha të Skënderbeut me turqit

Zbulohen varret e betejës së Sfetigradit

Erion HABILAJ

Pas 558 vjetësh realizohet një zbulim i jashtëzakonshëm për historinë shqiptare. Në fshatin Koxhaxhik të Dibrës së Madhe zbulohen varret e viktimave të betejës së famshme të Sfetigradit, ku heroi Kombëtar Skënderbeu pësoi humbjen e parë nën drejtimin e Lidhjes. Kanë qenë një grup specialistësh vendas, që ditët e fundit kanë ndërmarrë një ekspeditë të thjeshtë, por që për nga rëndësia e zbulimit mund të quhet një punë e jashtëzakonshme. Burime nga pjesëtarë të kësaj ekspedite thanë dje për gazetën “Tirana Observer” se bëhet fjalë për dy masive varresh të vendosura në dy anë të pllajës, ku ishin të vendosura varret e viktimave të luftës së Skënderbeut me Sulltan Muratin II. Është folur shumë për këtë betejë të Heroit tonë dhe është vlerësuar shumë, por asnjëherë nuk është përcaktuar vendi i saktë se ku u zhvillua ajo. Ndërkohë pas më se pesë shekuj e gjysmë vjen edhe zbulimi. Pikërisht në afërsi të fshatit Koxhaxhik, një fshat që ende banohet me një etnitet turqish, janë zbuluar varret e atyre që ranë në betejë. Kjo pritet të shoqërohet më tej me studime të specialistëve të historisë për të sjellë akoma më shumë fakte.
Ekspedita
Është nisur pa shumë pretendime në fillim, por zbulimi ka një vlerë të jashtëzakonshme historike. Një grup specialistësh janë nisur në vendin ku pesë shekuj e gjysmë më parë është zhvilluar beteja e Skënderbeut dhe kanë zbuluar dy masivet e varreve. Burimet thanë se bëhet fjalë për rreth 1200 varre, që mendohet se janë të ushtarëve të Skënderbeut dhe më shumë nga pala turke. Ato janë të vendosura në dy anët e një pllaje dhe janë të ndarë në myslimanë dhe katolikë. Sipas specialistëve, kjo nën kupton se të parët janë turq dhe të dytët janë ushtarët e Skënderbeut. Deri më sot asnjë historian nuk kishte folur prerë dhe saktë për vendndodhjen e kësaj beteje, por edhe për shumë të dhëna të tjera. Madje shkohet deri aty sa fjala Sfetigrad, që në serbisht përkthehej qytet i shenjtë, mund të ndodhej në Mirditë. Por ekspedita e fundit ka sqaruar një herë e mirë të gjithë këtë dilemë.
Varret dhe viktimat
Gjithçka është e vendosur në pllajën e malit që kap lartësinë 1200 metra mbi nivelin e detit. Sipas historianëve, beteja është zhvilluar në luginën e Drinit të Zi, por duhet thënë se herë pas here të plagosur, por edhe të vrarë, tërhiqeshin në majën e malit nga shokët e tyre. Në fund të betejës aty është bërë edhe varrimi i viktimave. Numri i ushtarëve të vrarë mendohet të jetë afro 1200 persona. Skënderbeu duke luftuar nga jashtë kështjellës arriti të korrte suksese të mëdha. Nga varret e zbuluara mendohet se janë rreth 900 myslimanë(turq) dhe rreth 300 katolikë (shqiptarë).

Historia e betejës së Sfetigradit, më 1448

Në qershor të vitit 1448, një ushtri e madhe osmane e komanduar nga Sulltan Murati II së bashku me të birin e tij 21-vjeçar, Mehmetin II, i cili më pas do të bëhej edhe ai sulltan. Ajo u përqendrua mbi kështjellën e Sfetigradit, si baza kryesore në sistemin mbrojtës të brezit lindor. Garnizoni i përbërë kryesisht nga dibranë dhe i drejtuar nga matjani Pjetër Perlati, jo vetëm hodhi poshtë kërkesën për dorëzim pa luftë, por e mbajti me heroizëm kështjellën, duke thyer të gjitha sulmet e njëpasnjëshme të trupave osmane. Skënderbeu godiste pa ndërprerje ushtrinë me sulme të befasishme dhe arriti të hynte deri në kampin e ushtrisë osmane. Kjo e lehtësoi detyrën mbrojtëse të kështjellës. Garnizoni rezistoi deri sa osmanët arritën të zbulonin e të prishnin kanalin e furnizimit të kështjellës me ujë të pijshëm. Pas bisedimeve me sulltanin, Pjetër Perlati dorëzoi kështjellën, me kusht që të largohej i lirë bashkë me armët. Në korrik të vitit 1448, Sfetigradi kaloi në duart e osmanëve. Për lidhjen e Lezhës kjo ishte një humbje. Kështjella e Sfetigradit ishte baza ushtarake kryesore e pjesës jugore të brezit kufitar lindor të trojeve shqiptare.

Kane thene per betejen e sfetigradit

Marin Barleti, historian
Historiani, i cili ka bërë një nga veprat më të plota për figurën e Gjergj Kastrioti-Skënderbeun Marin Barleti ka thënë për Sfetigradin është një vend i lartë me shikim në luginën përreth dhe pa burim uji. Dibra e është si portë e shtetit të Skënderbeut. Për këtë arsye ai nuk donte kurrsesi ta linte në duart e osmanëve.

Kasëm Biçoku, historian
Sfetigradi nuk ka qenë në Koxhaxhik, por në krahinën e sotme të Demir Hisarit të Maqedonisë. Në këtë përfundim është arritur nëpërmjet shqyrtimit të kujdesshëm të të dhënave të regjistrave kadastralë osmanë të shekullit XV, të botuara prej autorëve sllavë.

Historiografia sllave
Disa historianë sllavë janë shprehur se Sfetigradi nuk ka qenë në Koxhaxhik. Për vendndodhjen e tij ata kanë dy qëndrime. Njëri qëndrim e lokalizon Sfetigradin në fshatin Rahovnik (qyteti i sotëm i Dibrës) dhe tjetri në Malin e Shenjtë të Mirditës. Këto nuk mbështeten nga burimet historike dhe as nga vëzhgimi i terrenit (dëshmitë materiale). Në Rahovnik dhe në Malin e Shenjtë të Mirditës nuk ka pasur kështjella në kohën e Skënderbeut.

Të dhënat e para për Sfetigradin

Emri i Sfetigradit përmendet në dokumentet e kohës së Skënderbeut në kronikat e autorëve bizantinë, në veprat e historianëve të vjetër osmanë, mbi të gjitha në historinë e Marin Barletit, që është vepra themelore dhe më e rëndësishmja për të njohur jetën dhe veprimtarinë e Heroit tonë Kombëtar. Kronisti bizantin, Laonik Halkokondili është burimi tregimtar më i hershëm që flet për këtë kështjellë. Ai e përmend atë me emrin Sfeti.

Te dhena per betejen

1. Beteja e Sfetigradit u zhvillua në qershor të vitit 1448
2. Kjo shënonte humbjen e parë të Lidhjes së Lezhës nga turqit
3. Sipas kronikanëve të kohës janë vrarë 1200 ushtarë
4. Mori emrin e Sfetigradit (qyteti i shenjtë), sepse aty ndodhen shumë vende kulti
5. Ajo zgjati një muaj, nga qershori deri në korrik
6. Skënderbeu nuk ishte në kështjellë, por sulmonte nga malet
7. Pa betejës aty u shpërngulën shumë turq, ku nisën jetën e tyre. Dhe sot fshati Koxhaxhik është i banuar nga popullsi turke
8. Vetë fshati Koxhaxhik e ka marrë këtë emër nga turqishtja, që do të thotë “betejë e madhe”
9. Varrezat ishin ndarë në dy pjesë, në myslimane, rreth 900, dhe katolike, rreth 300
10. Pasi iu ndërpre uji nga osmanët, kështjella u dorëzua

Piktura e Van Gogut, 40 milionë dollarë

Një pikturë nga Vincent Van Gogh është shitur në ankand në Nju Jork, për më shumë se 40 milionë dollarë. Ky është çmimi i katërt më i lartë për një vepër arti, dhe këtë e bleu Madame Ginoux. Piktura e vitit 1890 ishte një në pesë të krijuarat në homazh të mikut të Van Gogut, artistit Paul Gaugin. Piktura është krijuar, ndërsa artisti po e merrte veten në një azil në Provancë, Francë. Van Gogu i shkruan mikut të tij në 1980, duke i thënë: Jam i kënaqur që piktura ime, e bazuar në veprat e tua, të pëlqen. Të dy këta artistë kanë marrë si model vendasit në Arle.

Charlize Theron do të jetë Marilyn Monroe

Charlize Theron, biondja afrikane e çmimit Oskar, për aktoren më të mirë në vitin 2003, në filmin "Monster", ka pranuar një sfidë të madhe. Tom Hanks, të cilin shpejt do ta shihni në kinema me "Il Codice da Vinci", i ka kërkuar të vihet në rolin e Merilyn Monroe, në një film biografik për divën e viteve '60. Ylli i talentuar i kinemasë ka pranuar. Ky film, i prodhuar nga vetë Tom Hanks, do të jetë gati në vitin 2007. Ajo që e ka shtyrë, është dhe pasioni që kjo artiste e re ka për Merilyn Monroe.

Tre fajtorë për grabitjen "The Scream"

Tre persona konsiderohen si fajtorë në lidhje me grabitjen e veprave të artit të Edvard Munch-it, "The Scream" dhe "Madonna", të cilat ende nuk janë gjetur. "The Scream", e pikturuar në vitin 1893, është vepra portret e Munch-it. Munch krijoi një numër versionesh të "The Scream". Por që të tre shpallen si të pafajshëm në gjykatën Norvegjeze. Ata akuzohen për akuza të tjera në lidhje me grabitjen e pikturave në 22 gusht të vitit 2004, në muzeun "Munch" në Oslo. Dënimi pritet të jetë nga 4 në 8 vite për rolin në këtë grabitje.